چهل قصه

مرور و معرفی یار مهربان ۲: «چهل قصه»

گزیده‌ی قصه‌های عامیانه‌ی ایرانی

پژوهش و بازنویسی: منوچهر کریم‌زاده، تصویرگر: بهزاد غریب‌پور،‌ ناشر: طرح نو، مصوّر رنگی، ۴۰۵ صفحه.

شماره‌ی ۲۳ – از کتابخانه‌ی بالان

کوتاه بگویم:

کتابی بسیار خواندنی، با نگارش، ویرایش و پیراستگی بی‌همتا در میان کتاب‌های ما. کتابی که فقط مجموعه‌ای از قصه‌های عامیانه نیست. بلکه وقت و دقت و دانش بسیاری صرف آن شده و بیشتر به یک اثر پژوهشی بسیار خواندنی می‌ماند.

مُفصّل بگویم:

تازگی و وجه تمایز این کتاب با کتاب‌های مشابه، نثر شیوا، ویرایش و نگارشی دقیق، تنوع و طبقه‌بندی قصه‌ها و به‌ویژه اصطلاح‌نامه‌ی آن‌‌ها، پیوست‌های سودمند و بسیار منظم و منسجم آن ‌است.

چنان‌که در «مقدمه» آمده، داستان تدوین کتاب از نیمه‌ی دوم سال ۱۳۶۹ و با تشویق‌های «دکتر رضا منصوری»، معاون پژوهشی «مرکز نشر دانشگاهی»، سرگرفته شده‌است. هدف تألیف آن، فراهم آوردن برگزیده‌ای از قصه‌های عامیانه‌ی ایرانی ِ چاپ‌شده در پنجاه سال اخیر و بازنویسی آن‌ها به نثری امروزی، شُسته‌رُفته، متنوع، پیراسته و آراسته بوده‌است تا خاص و عام بتوانند از آن استفاده کنند.

آثار «فضل‌اللّه مهتدی (صبحی)» و «سید ابوالقاسم انجوی شیرازی» از مهم‌ترین منابع تدوین کتاب بوده‌اند. زیرا: «… برای نگارنده تردیدی باقی نماند که از بین بزرگوارانی که طی پنج دهه‌ی گذشته در ضبط و حفظ قصه‌های عامیانه کوشیده‌اند، فضل‌اللّه مهتدی (صبحی) و سید ابوالقاسم انجوی شیرازی در صدر قرار دارند و حاصل کار این دو تن، چه از حیث حجم و چه از لحاظ مدتی که صرف خدمت به این شاخه از ادبیات کرده‌اند، از دیگران چشمگیرتر است. همکاری خیل علاقه‌مندان و راویان قصه با صبحی و انجوی از طریق رادیو ایران، قصه‌های ضبط‌شده توسط آنان را از چنان تنوعی برخوردار کرده‌است که پس از آن کمتر قصه‌ی عامیانه‌ای می‌توان یافت که به نحوی با آثار این دو ارتباط پیدا نکند یا روایتی از آن در آثار ایشان نیامده باشد. از این‌رو، آثار صبحی و انجوی سهم بیشتری از منابع چهل قصه را به خود اختصاص داده‌است.» (مقدمه)

اگر دوست دارید با شیوه‌ی بازنویسی قصه‌ها و حدود تغییرات آن‌ها آشنا شوید، در صفحه‌ی ۱۱ و ۱۲، دو بند کوتاه از متون اصلی به‌همراه بازنوشته‌شان به قلم نویسنده آمده‌اند. می‌توانید آن‌ها را با یکدیگر مقایسه کنید. این را هم اضافه کنم که کتاب به نثر مُرسَل، در نقطه‌ی مقابل شعر، و به زبان گفت‌وگو، و خالی از همه‌ی قیدوبندهای صنعت و وزن و لوازم آن‌ها نگارش شده‌است.

قصه‌ها به شش گروه طبقه‌بندی شده‌اند: ملی، اخلاقی، جن و پری، فکاهی، حیوانات و زنجیره‌ای. همین گروه‌بندی، بخش‌های اصلی کتاب را تشکیل می‌دهند. البته، همان‌طور که در مقدمه هم اشاره شده، به‌راستی جای قصه‌ی پهلوانی و قصه‌ی اسطوره‌ای خیلی خالی است.کتاب هشت تابلوی رنگی زیبا دارد که در میان بخش‌های گوناگون آمده‌اند. پیشنهاد می‌کنم مطالعه‌ی کتاب را حتماً از «مقدمه» آغاز کنید تا با جزئیات کتاب و شیوه و مراحل نگارش آن، که بسیار دقیق و کامل شرح داده‌شده‌اند، آشنا شوید.

در پایان کتاب، چهار پیوست آمده‌است:

پیوست نخست، به‌نام «چهل قصه و طبقه‌بندی جهانی ِ قصه‌های عامیانه»، جدولی دارد که در آن، شماره، نام و گروه چهل قصه با شماره‌ی نوع، بُنمایه و فصل‌بندی همین قصه‌ها در کتاب «طبقه‌بندی قصه‌های ایرانی»، نوشته‌ی «اولریش مارزُلف» مقایسه شده‌است. به این ترتیب می‌توان به سرچشمه‌ی پیدایش هر نوع قصه و این‌که کدام قصه در کدام حوزه‌ی فرهنگی پدید آمده‌ و در گذر ِ بی‌پایان‌اش از سرزمینی به سرزمینی دیگر چه تغییری کرده است، پی بُرد.

پیوست دوم، نیز جدولی از پیام و درونمایه‌ی قصه‌های کتاب دارد که در توضیح آن چنین آمده‌است: «… درونمایه‌ی هر قصه‌ای به‌ضرورت نمی‌تواند پیام آن قصه باشد. پیام، عنصر مشخص اخلاقی است و جنبه‌ای مثبت و آموزنده دارد؛ در حالی که ممکن است درونمایه از این کیفیت برخوردار نباشد.» (صفحه‌ی ۳۴۹)

پیوست سوم، «فرهنگ اصطلاحات» است. «این فرهنگ شامل لغات و اصطلاحاتی است که غالباً در گفت‌وگوی عوام به‌کار می‌رود و بسیاری از آن‌ها در فرهنگ‌های مختلف فارسی ضبط نشده‌است. مدخل‌ها به‌ترتیب الفبایی تنظیم شده‌است و برای آن‌ها تنها معانی‌ای ارائه شده که در متن مورد نظر بوده‌است.» به این ترتیب «فارسی‌زبانانی که از حوزه‌ی فرهنگی ِ خود دور افتاده‌اند و به‌ناگزیر از زبان مادری خود فاصله گرفته‌اند»، نیز می‌توانند به‌آسانی از این کتاب استفاده کنند. برای ضبط و تنظیم افعال ِ گروهی، از روش خاصی استفاده شده که لازم است پیش از استفاده، این بخش را به‌دقت خواند.

پیوست چهارم، «کتابنامه»ای بسیار دقیق و منسجم و با جزئیات کامل است. حتی قصه‌هایی از کتاب که از هر مأخذ گرفته‌شده، در زیر هر منبع آمده‌است.

مطالعه‌ی کتاب، به نصب هیچ‌گونه نرم‌افزار و یا ثبت‌نام و عضویت و… نیازی ندارد. می‌توانید سرراست به «کتابخانه‌ی ملی کودکان و نوجوانان ایران» و یا «کتابخانه‌ی دیجیتالی بین‌المللی کودکان» بروید. برای ورق زدن و مطالعه‌ی کتاب از پیکان‌ها، ذره‌بین‌ها، نمایش چندصفحه‌ای و گزینه‌های دیگر در بالای پنجره‌ی کتاب استفاده کنید.

Advertisements

دربارهٔ رامن

Student. Book lover. Firefox user. l
این نوشته در مرور و معرفی «یار مهربان ۲», ۱. رایاکتاب: ارسال شده و با , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , برچسب‌گذاری شده. این نوشته را نشانه‌گذاری کنید.